Κατασκευαστικός τομέας: Μια κρίση ανθρώπινου δυναμικού που μεγαλώνει

Σήμερα φιλοξενούμε στη σελίδα μας τον Ανδρέα Αγγελή. Στο άρθρο του, ο Ανδρέας, μας μιλά για τα προβλήματα που αντιμετωπίζει ο κατασκευαστικός τομέας, τη μειωμένη προσέλκυση των νέων, τη στροφή προς τους εργαζόμενους τρίτων χωρών, τους κινδύνους και πολλά άλλα. Ευχαριστούμε πολύ τον Ανδρέα για τη συμβολή του σε αυτό το εγχείρημα και του ευχόμαστε κάθε καλό. Καλή ανάγνωση.

Η κατασκευαστική βιομηχανία διαχρονικά αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους πυλώνες της κυπριακής οικονομίας. Η ανάπτυξη οικιστικών και εμπορικών έργων, η δημιουργία τουριστικών υποδομών και η υλοποίησή τους εξαρτώνται, σε μεγάλο βαθμό, από την επάρκεια και την ποιότητα του ανθρώπινου δυναμικού που στελεχώνει τον τομέα. Παρά τη σημασία της, η κατασκευαστική βιομηχανία βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπη με μια κρίση που αναμένεται να ενταθεί μέσα στα επόμενα χρόνια.

Η μειωμένη προσέλκυση νέων στον κατασκευαστικό τομέα

Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μια γενικότερη τάση απομάκρυνσης των νέων από τα τεχνικά και χειρωνακτικά επαγγέλματα. Η κυρίαρχη αντίληψη ότι η πανεπιστημιακή εκπαίδευση και η εργασία σε ένα γραφειακό περιβάλλον αποτελούν τη μοναδική ή την καλύτερη επαγγελματική επιλογή έχει επηρεάσει σημαντικά τις επιλογές των νέων.

Ως αποτέλεσμα, πρωταγωνιστικά επαγγέλματα για τη λειτουργία της βιομηχανίας, όπως του οικοδόμου, του σιδερά, του ηλεκτρολόγου, του υδραυλικού και άλλων εξειδικευμένων τεχνιτών, δεν προσελκύουν τον ίδιο αριθμό νέων που προσέλκυαν στο παρελθόν. Η πραγματικότητα είναι ότι ο κατασκευαστικός τομέας παρουσιάζει συγκεκριμένες δυσκολίες. Η εργασία συχνά πραγματοποιείται σε απαιτητικές καιρικές συνθήκες, απαιτεί σωματική αντοχή, ενέχει αρκετούς κινδύνους και προϋποθέτει σημαντικό βαθμό ευθύνης.

Κομβικό ρόλο έπαιξε επίσης η οικονομική κρίση που πέρασε η χώρα μας τα προηγούμενα χρόνια, αφού οι μισθολογικές απολαβές στον τομέα είχαν μειωθεί σε μεγάλο βαθμό, με αποτέλεσμα η σχέση «απαίτησης – ανταμοιβής» να μην είναι πλέον ελκυστική. Για έναν νέο εργαζόμενο, η ανάληψη ενός επαγγέλματος με υψηλές απαιτήσεις και κινδύνους, χωρίς αντίστοιχη οικονομική ανταμοιβή, καθίσταται ολοένα και λιγότερο συμφέρουσα επιλογή. Επομένως, η περιορισμένη προσέλκυση νέων δεν μπορεί να αποδοθεί απλώς στην έλλειψη διάθεσης για εργασία. Αποτελεί αποτέλεσμα ενός ευρύτερου συνδυασμού κοινωνικών αντιλήψεων, εκπαιδευτικών επιλογών και των ίδιων των συνθηκών που επικρατούν στον κλάδο.

 Η στροφή προς εργαζομένους από τρίτες χώρες

Η αυξημένη ζήτηση για κατασκευαστικά έργα, σε συνδυασμό με τη δυσκολία εξεύρεσης ντόπιου εργατικού δυναμικού, οδήγησε αναπόφευκτα τον τομέα στην εντονότερη αξιοποίηση εργαζομένων από τρίτες χώρες.

Οι εργαζόμενοι αυτοί αποτελούν σήμερα σημαντικό μέρος της κατασκευαστικής βιομηχανίας και συμβάλλουν ουσιαστικά στην κάλυψη αναγκών που διαφορετικά θα παρέμεναν ακάλυπτες. Χωρίς τη συμμετοχή τους, είναι πιθανό ότι η υλοποίηση αρκετών έργων θα αντιμετώπιζε σημαντικές δυσκολίες και καθυστερήσεις.

Η συζήτηση, επομένως, δεν πρέπει να επικεντρώνεται αποκλειστικά στο κατά πόσο η απασχόληση εργαζομένων από τρίτες χώρες είναι θετική ή αρνητική. Το πραγματικό ζήτημα αφορά τον βαθμό στον οποίο η κυπριακή κατασκευαστική βιομηχανία μπορεί να βασίζεται μακροπρόθεσμα σχεδόν αποκλειστικά σε εξωτερικές πηγές εργατικού δυναμικού, χωρίς παράλληλα να επενδύει συστηματικά στην προσέλκυση και εκπαίδευση της επόμενης γενιάς ντόπιων τεχνιτών και επαγγελματιών.

Η εξάρτηση από εργαζομένους τρίτων χωρών μπορεί να αποτελέσει μια αναγκαία και αποτελεσματική λύση για την κάλυψη των σημερινών αναγκών. Δεν μπορεί, ωστόσο, να αποτελεί τη μοναδική στρατηγική για το μέλλον του κλάδου.

Οι κίνδυνοι για το μέλλον της βιομηχανίας

Η συνέχιση της σημερινής τάσης θα δημιουργήσει μια σειρά από σοβαρές, αν όχι καταστροφικές, επιπτώσεις στη βιομηχανία. Πρώτον, υπάρχει ο κίνδυνος περαιτέρω έλλειψης εξειδικευμένου προσωπικού. Πολλοί από τους έμπειρους τεχνίτες που σήμερα δραστηριοποιούνται στον τομέα βρίσκονται κοντά στη συνταξιοδότηση. Εάν δεν υπάρξει έγκαιρη ενδυνάμωση του εργατικού δυναμικού από τη νέα γενιά, η γνώση που έχει συσσωρευτεί επί δεκαετίες πρόκειται σταδιακά να χαθεί.

Δεύτερον, η έλλειψη προσωπικού μπορεί να οδηγήσει σε αυξημένο κόστος κατασκευής και καθυστερήσεις στην υλοποίηση έργων. Η περιορισμένη διαθεσιμότητα εργαζομένων επηρεάζει άμεσα το κόστος εργασίας και τη δυνατότητα των εταιρειών να ολοκληρώνουν έργα εντός των προκαθορισμένων χρονοδιαγραμμάτων. Οι επιπτώσεις αυτές μεταφέρονται τελικά στην οικονομία και στον ίδιο τον καταναλωτή. Το ζήτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία το στεγαστικό αποτελεί σημαντική πρόκληση για την κυπριακή κοινωνία και ιδιαίτερα για τη νέα γενιά.

Η ανάγκη για μια μακροπρόθεσμη στρατηγική

Η αντιμετώπιση του προβλήματος δεν βρίσκεται στην επιλογή μεταξύ ντόπιου και ξένου εργατικού δυναμικού. Η κυπριακή οικονομία χρειάζεται και θα συνεχίσει να χρειάζεται εργαζομένους από τρίτες χώρες.

Αυτό που απαιτείται είναι μια πιο ολοκληρωμένη και μακροπρόθεσμη στρατηγική για το ανθρώπινο δυναμικό της κατασκευαστικής βιομηχανίας. Η πολιτεία, το εκπαιδευτικό σύστημα και οι ίδιοι οι φορείς του κλάδου οφείλουν να συνεργαστούν με στόχο την αναβάθμιση της τεχνικής και επαγγελματικής εκπαίδευσης, την ενίσχυση της μαθητείας και τη δημιουργία ουσιαστικών διαδρομών επαγγελματικής εξέλιξης. Τα θεμέλια για να γίνει αυτό είναι η αναβάθμιση και ενίσχυση των προγραμμάτων των τεχνικών σχολών της χώρας, η ένταξη της υποχρεωτικής πρακτικής άσκησης στην τριτοβάθμια εκπαίδευση και η προσφορά της ανάλογης ανταμοιβής με βάση τις απαιτήσεις του τομέα.

Παράλληλα, είναι απαραίτητο να βελτιωθούν οι συνθήκες εργασίας και να ενισχυθεί η ασφάλεια στους χώρους εργασίας. Οι νέοι πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να βλέπουν τον κατασκευαστικό τομέα όχι ως μια προσωρινή ή αδιέξοδη επαγγελματική επιλογή, αλλά ως έναν σύγχρονο κλάδο με δυνατότητες εξέλιξης, εξειδίκευσης και επαγγελματικής προοπτικής. Η Κύπρος δεν χρειάζεται να πείσει όλους τους νέους να ακολουθήσουν ένα τεχνικό επάγγελμα. Χρειάζεται, όμως, να διασφαλίσει ότι θα υπάρχει μια νέα γενιά επαγγελματιών ικανή να καλύψει τις ανάγκες μιας σύγχρονης και αναπτυσσόμενης οικονομίας.

Διότι, όσο σημαντικές και αν είναι οι επενδύσεις, τα αναπτυξιακά σχέδια και οι νέες υποδομές, τίθεται τελικά ένα θεμελιώδες ερώτημα:

Ποιος θα διαθέτει τις γνώσεις, την εμπειρία και την εξειδίκευση για να τα υλοποιήσει;

Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα δεν μπορεί να δοθεί στο μέλλον. Πρέπει να δοθεί σήμερα, μέσα από μια σοβαρή στρατηγική επένδυσης στο ανθρώπινο δυναμικό και ιδιαίτερα στη νέα γενιά που θα κληθεί να στελεχώσει την κατασκευαστική βιομηχανία της Κύπρου τις επόμενες δεκαετίες.

Αρθογράφος

Ανδρέας Αγγελή

Κάθε άρθρο στη σελίδα είναι ανάλογα με την αξιολογική κρίση του αρθρογράφου