Η Εφηβεία στην Ψηφιακή Εποχή: Ένα Νέο Είδος Ανθρώπου Γεννιέται

Το σημερινό άρθρο είναι από τον Γιώργο Εφραίμ, ο οποίος μας μιλά για την Εφηβεία στην Ψηφιακή εποχή. Ένα πάρα πολύ ενδιαφέρον άρθρο που μιλά για θέματα του σήμερα, τα οποία ενδιαφέρουν όλους μας. Ευχαριστούμε τον Γιώργιο Εφραίμ για τη συνεισφορά του για άλλη μια φορά. Καλή ανάγνωση.

Ζούμε σε έναν κόσμο όπου η εφηβεία δεν αποτελεί πλέον απλώς μια βιολογική ή ψυχολογική μετάβαση, αλλά ένα τεχνολογικό φαινόμενο. Η παραδοσιακή εικόνα του εφήβου, που αναζητά την ταυτότητά του μέσα από αληθινές σχέσεις και εμπειρίες, έχει υποστεί μια θεμελιώδη μεταμόρφωση. Σήμερα, οι έφηβοι συνιστούν πολίτες ενός παράλληλου σύμπαντος, του ψηφιακού κόσμου. Είναι οι πρώτοι που μεγαλώνουν εξ ολοκλήρου μέσα σε αυτόν, και αυτό δε σημαίνει απλώς μια αλλαγή τρόπου ζωής, αλλά τη γέννηση ενός νέου είδους ανθρώπου.

Είναι γεγονός ότι οι έφηβοι της ψηφιακής εποχής δεν είναι απλώς χρήστες τεχνολογίας, αλλά συνδημιουργοί ενός κόσμου που δεν διακατέχεται από σύνορα, χρονικούς περιορισμούς ή σταθερές ταυτότητες. Για αυτούς, το φυσικό και το ψηφιακό αποτελούν δύο όψεις του ίδιου νομίσματος. Μέσα από τα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης (ΜΚΔ)  δεν καθίσταται δυνατή μόνο η επικοινωνία, αλλά συνάμα η δημιουργία εναλλακτικών εκδοχών του εαυτού τους, ο πειραματισμός με τη δημόσια εικόνα τους και η δοκιμή των ορίων της ανθρώπινης επικοινωνίας. Αυτό σίγουρα δεν αποτελεί απλά και μόνο κοινωνικοποίηση, αλλά ίσως ακόμα και μεταβολή της ανθρώπινης ύπαρξης και υπόστασης σε επίπεδα που κανείς δεν έχει μέχρι τώρα φανταστεί.

Αλλά ποιό είναι το τίμημα αυτής της εξέλιξης; Η πρώτη γενιά που ενηλικιώνεται υπό το βάρος της διαρκούς σύνδεσης βρίσκεται αντιμέτωπη με μια αντίφαση: περισσότερη επικοινωνία από ποτέ, αλλά λιγότερη ουσιαστική ανθρώπινη επαφή. Οι έφηβοι είναι οι πιο συνδεδεμένοι και, ταυτόχρονα, οι πιο απομονωμένοι άνθρωποι στην ιστορία της ανθρωπότητας. Όλες οι εμπειρίες τους λαμβάνουν χώρα ή/και διαμεσολαβούνται από μια ψυχρή οθόνη. Τα «likes» αντικαθιστούν την πραγματική αποδοχή, τα σχόλια αντικαθιστούν τις ουσιαστικές, εποικδομητικές συζητήσεις και τα «emojis» υποκαθιστούν το πραγματικό συναίσθημα.

Ο εγκέφαλος των εφήβων προσαρμόζεται σε αυτό το νέο περιβάλλον. Μεγαλώνουν σε μια πραγματικότητα που απαιτεί μεν ταχύτητα, αλλά κανένα βάθος. Η ταχεία φύση της ψηφιακής ζωής επαναπρογραμματίζει τον τρόπο που σκέφτονται, μαθαίνουν και θυμούνται. Αντί να επεξεργάζονται δεδομένα, τα καταναλώνουν και αντί να χτίζουν γέφυρες σκέψης, πηδούν από τη μια (ανούσια πολλές φορές) πληροφορία στην άλλη. Αυτό δημιουργεί μια νέα νοητική δομή: έναν εγκέφαλο που είναι μεν ευέλικτος, αλλά ταυτόχρονα εξαιρετικά επιφανειακός και υπερφίαλος.

Αυτή η μετάβαση, όμως, δεν αποτελεί μόνο μια απειλή, αλλά και μια πρόκληση. Τι γίνεται αν ο κόσμος που δημιουργούν οι έφηβοι είναι μια «αναβάθμιση» της ανθρώπινης κατάστασης, και όχι απαραίτητα μια παρακμή της; Σκεφτείτε το: οι έφηβοι μαθαίνουν να λειτουργούν σε πολλαπλά επίπεδα ταυτότητας. Είναι οι πρωτοπόροι της παγκόσμιας συνείδησης, ζώντας σε κοινότητες που δεν περιορίζονται από γεωγραφικά σύνορα. Μέσα από πλατφόρμες όπως το TikTok, το YouTube ή το Discord, δεν ψυχαγωγούνται απλώς, αλλά πλάθουν (μάλλον ασύνειδα) μια νέα πολιτιστική πραγματικότητα.

Το ζήτημα ωστόσο, προκύπτει στο κατά πόσον αυτή η νέα πραγματικότητα μας αρέσει και στο κατά πόσον αυτή πράγματι εξυπηρετεί τις ανάγκες της ανθρωπότητας ή εάν αντίθετα λειτουργεί ως πολέμιός της, ο οποίος εν τέλει θα την καταστρέψει. Προσωπικά και ώντας έφηβος, κρατώ μια αρκετά διστακτική στάση έναντι σε αυτήν την υπερμεγέθη τεχνολογική ανάπτυξη που έχει ήδη προ πολλού «παρεισφρήσει» στην καθημερινή μας ζωή. Έχοντας κατά νού την επιρρεπή ανθρώπινη φύση και τις καταστροφικές συνέπειες που αυτό μπορεί να επιφέρει σε συνάρτηση με την άκρατη εξέλιξη της τεχνολογίας. Έχοντας όμως συνειδητοποιήσει ότι πλέον δεν υπάρχει κανένας γυρισμός, πιστεύω ακράδαντα πως εμείς οι ίδιοι πρέπει να «επιβληθούμε» στους ίδιους μας τους εαυτούς, μη αφήνοντας την τεχνολογία να κλέψει τα ηνία του ανθρώπινου μυαλού, της συνείδησής μας, της ανθρώπινης υπόστασης, αλλά και του κόσμου που με τόσο μόχθο οικοδομήσαμε ανά τους αιώνες. Πρέπει λοιπόν, εμείς οι ίδιοι να υψώσουμε το δικό μας τείχος και να θέσουμε τις κόκκινες γραμμές μας.

Οι έφηβοι λοιπόν, είναι οι πρώτοι που θα θέσουν τις ηθικές βάσεις της τεχνητής νοημοσύνης. Είναι αυτοί που θα αποφασίσουν αν τα τεχνολογικά αυτά επιτεύγματα θα αποτελέσουν προεκτάσεις της ανθρώπινης ψυχής ή μηχανισμούς αποξένωσης ή αν θα αποτελέσουν τους αρχιτέκτονες της ισορροπίας μεταξύ φυσικού και ψηφιακού, μιας ισορροπίας περισσότερο από απαραίτητης.

Η ψηφιακή εποχή δεν είναι απλώς μια αναξιόλογη φάση, αλλά ο επόμενος μεγάλος σταθμός της ανθρώπινης εξέλιξης και οι έφηβοι είναι οι πρώτοι εξερευνητές ενός καινούργιου κόσμου. Στα πλαίσια αυτά αναδεικνύονται νέες αδήριτες ανάγκες, αφού κατ’ αρχάς αδήριτη κρίνεται η ανάγκη για ενίσχυση της επωφελούς εκπαίδευσης και κυρίως την ανθρωπιστικής παιδείας εν γένει , η οποία  θα μας διδάξει πώς να χρησιμοποιούμε την τεχνολογία ως εργαλείο και όχι ως δεσμώτη. Χρειαζόμαστε επίσης, γονείς και εκπαιδευτικούς που θα αντιληφθούν ότι δεν πρόκειται για μια σύγκρουση γενεών, αλλά για μια ιστορική τομή, την οποία επιβάλλεται να διαχειριστούμε ορθώς, φέρνοντας τη στα δικά μας μέτρα.

Το μέλλον της ανθρωπότητας δεν είναι μόνο ψηφιακό, αλλά υβριδικό και οι έφηβοι της ψηφιακής εποχής είναι αυτοί που θα το σχεδιάσουν. Το ερώτημα δεν είναι αν μπορούμε να το διαχειριστούμε αφού οικοδομηθεί. Το ερώτημα είναι αν μπορούμε να το οικοδομήσουμε a priori καταλλήλως, ούτως ώστε να λειτουργεί όντως προς óφελος μας και όχι επιζήμια.

Γεώργιος Εφραίμ Χριστοφή