Ο Φοίβος Παναγιωτίδης για την επιστήμη, το TikTok και την εποχή του «χαμού»

Η σημερινή μας συνέντευξη αποτελεί την πρώτη μας συνέντευξη στην ενότητα Scientific Spotlight, και ο καλεσμένος μας είναι ο Δρ. Φοίβος Παναγιωτίδης. Ο Φοίβος Παναγιωτίδης είναι Καθηγητής Θεωρητικής Γλωσσολογίας στο Πανεπιστήμιο Κύπρου και ένας από τους πιο σύγχρονους εκλαϊκευτές της γλωσσολογίας. Με σπουδές στο Πανεπιστήμιο του Έσσεξ, συνδυάζει ακαδημαϊκό βάθος με λόγο καθαρό και κατανοητό, δείχνοντας ότι η γλώσσα δεν είναι κάτι βαρετό ή μακρινό — είναι κομμάτι της καθημερινότητάς μας.

Γιατί απαιτούμε από κάθε επιστήμη άμεση χρησιμότητα; Και μήπως αυτή η απαίτηση λέει περισσότερα για το σύστημα που ζούμε παρά για την ίδια την επιστήμη;

Η ερώτησή σου περιέχει εν μέρει την απάντηση. Το ενδιαφέρον πάντως είναι ότι ενώ το κίνητρο της επιστήμης είναι πολλές φορές η περιέργεια, ακόμα και η θεωρητική έρευνα καταλήγει τελικά να φανεί πάρα πολύ χρήσιμη — με τρόπους που μόνο πολύ αργότερα μπορούμε να καταλάβουμε. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι οι εξισώσεις του Μάξουελ, που στην εποχή τους αντιμετωπίστηκαν ως μία διανοητική άσκηση και οι οποίες ωστόσο περιγράφουν τα ηλεκτρομαγνητικά κύματα, χωρίς την κατανόηση των οποίων ο σύγχρονος τεχνικός πολιτισμός είναι αδιανόητος.

Γιατί αλλάζουμε γλωσσικό ύφος ανάλογα με το πλαίσιο; Και γιατί το “καλαμάρισμα” μπορεί να θεωρηθεί φυσιολογικό σε ένα επίσημο περιβάλλον αλλά αστείο ή ειρωνικό μεταξύ Κυπρίων;

 Αυτή την ερώτηση θα την απαντούσαν καλύτερα συνάδελφοι και συναδέλφισσες που κάνουν Κοινωνιογλωσσολογία. Σε γενικές γραμμές, σε κάθε γλώσσα οι ομιλήτριες και ομιλητές παίζουν με διαφορετικά επίπεδα χρήσης, δηλαδή με διαφορετικά λεξιλόγια και διαφορετικές γραμματικές επιλογές, ανάλογα με το σε ποιον απευθύνονται, τι θέλουν να πούνε και ποια είναι η κοινωνική περίσταση. Στην περίπτωση της Κύπρου, οι Ελληνοκύπριοι και Ελληνοκύπριες έχουν στη διάθεσή τους περισσότερα επίπεδα χρήσης, αυτά τα οποία τους παρέχει η κυπριακή ελληνική. Συνεπώς έχουν τη δυνατότητα να παίξουν περισσότερο με τον τρόπο που απευθύνονται στους άλλους.

Αν έπρεπε να διαλέξεις μία μόνο λέξη που περιγράφει αυτό που συμβαίνει σήμερα στην κοινωνία μας, ποια θα ήταν και γιατί;

Χαμός. Και με την καλή έννοια αλλά και με την πολύ πολύ κακή έννοια.

Για τους αναγνώστες μας που δεν τα έχουν ακόμη διαβάσει: τρία επίθετα για το Μίλα μου για γλώσσα, τρία για το Νόηση και φωνή και τρία για το Μέσα από τις λέξεις. Πώς θα τα χαρακτήριζες;

Σαν τις περιγραφές στο Νέτφλιξ! Χμμμ Μίλα μου για γλώσσα: παιχνιδιάρικο, πολυθεματικό, παρεΐστικο Μέσα από τις λέξεις: αποκαλυπτικό, απρόσμενο, φιλικό Μεταξύ νόησης και φωνής: συστηματικό, προσιτό, χρήσιμο

Ποιο βιβλίο σε συγκίνησε περισσότερο όταν το έγραφες — κάτι που σου φάνηκε «όμορφο» ή «βαθύ» με έναν τρόπο που δεν θα περίμενες;

Ωραία ερώτηση. Με συγκίνησε πραγματικά η διαδικασία συγγραφής του Μεταξύ νόησής και φωνής, ακριβώς επειδή βασίζεται σε διαδικτυακό μάθημα και έπρεπε να μεταπλαστεί σε μία συστηματική, οργανωμένη αλλά και προσιτή εισαγωγή στη θεωρητική γλωσσολογία, κάτι που δεν ήταν εύκολο. Επίσης ήταν πολύ ωραίο που το συγκεκριμένο βιβλίο γράφτηκε σε συνεργασία με έναν λαμπρό διδακτορικό φοιτητή, τον Δημήτρη Κοτοπούλη, και συνεπώς υπήρχε δυνατότητα να δούμε μαζί τι πρέπει να πω και τι δεν πρέπει να πω και πώς πρέπει να πω αυτά που πρέπει να πω…

Φοίβο, δηλώνω φαν του TikTok σου — καθαρά επιμορφωτικό περιεχόμενο, με ένα μοντέρνο μέσο διάδοσης γνώσης. Ποιο θέμα από τα βίντεό σου προκάλεσε την πιο έντονη αντίδραση — και τι σε εξέπληξε στα σχόλια; Είναι πιο δύσκολο να μιλήσεις για γλωσσολογία σε 60 δευτερόλεπτα απ’ ό,τι σε ένα αμφιθέατρο;

Είναι πάρα πολύ δύσκολο γιατί απευθύνεσαι σε κανονικούς ανθρώπους (συνήθως, έτσι; ) που ίσως δεν ξέρουν καν τι είναι γλωσσολογία και βέβαια πρέπει να εξηγήσεις σύντομα πολύ σημαντικά και πολύπλοκα προβλήματα, που ίσως να μη μοιάζουν καν προβλήματα, χωρίς όμως να μπορείς να χρησιμοποιήσεις ορολογία και χωρίς να περιμένεις ότι το κοινό σου στο τικ τοκ καταλαβαίνει τις μεθόδους ή έστω κάποια βασικά πράγματα για τη γλώσσα και τη γλωσσολογία. Remember to like and subscribe.

Συνέντευξη

Γαβριέλλα Δαυίδ